آیا در قرآن بحثى از حقوق بشر شده است؟

شبیه این تعبیر را در هیچ قانون دیگرى نخواهید یافت.
قرآن درمساله حقوق انسان ها، تا آنجا پیش مى رود که اجراى اصلعدالت را در حقوق افراد یک جامعهبر همه چیز مقدم مى دارد و هشدار مى دهد که نکند خصومت هاى شخصى یا روابط دوستانه مانع اجراى عدالتگردد.
در یک جا مى گوید: �وَلاَ یَجْرِمَنَّکُمْ شَنیَانُ قَوْم عَلَى الّا تَعْدِلُوا اءِعْدِلُوا هُوَ اَقْرَبُ لِلتَّقْوَى�؛ (مبادا دشمنى با جمعیتى، شما را بهگناه ترک عدالتبکشاند، عدالتپیشه کنید که به پرهیزگارى نزدیکتر است).(2)
در نقطه مقابل آن نسبت به تاثیر بر اجراى عدالتچنین هشدار مى دهد:
�یَا اَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ للهِِ وَلَوْ عَلَى اَنفُسِکُمْ اَوِ الْوَالِدَیْنِ وَالاَْقْرَبِینَ اِنْ یَکُنْ غَنِیّاً اَوْ فَقِیراً فَاللهُ اَوْلَى بِهِمَا�؛ (اى کسانى که ایمانآورده اید! همواره و همیشه قیام به عدالتکنید. براى خداگواهى دهید، اگر چه به زیان شما، یا پدر و مادر و نزدیکانتان بوده باشد! [چرا که] اگر او [کسى که گواهى شما به زیان او است] غنى یا فقیر باشد، خداوند سزاوارتر است که از آنان حمایت کند).(3)
از تاکیدهاى فراوانى که قرآندرباره حمایت از ایتام و نظارت دقیق بر وضع آنها و سرپرستى از آنها و اموالشان تا زمانى که بزرگ شوند نیز این مساله روشن تر مى شود، در یک جا مى فرماید: �اَنْ تَقُومُوا لِلْیَتَامَى بِالْقِسْطِ�؛ (درباره یتیمان قیام بهعدالتکنید).(4)

جالب این که در جاى دیگر، حفظ و حمایت از یتیمان را هم ردیف توحیدو مسایل دیگر انسانى قرار مى دهد و مى فرماید:�لاَ تَعْبُدُونَ اِلاَّ اللهَ وَبِالْوَالِدَیْنِ اِحْسَاناً وَذِی الْقُرْبَى وَالْیَتَامَى وَالْمَسَاکِینِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَاَقِیمُوا الصَّلاَهَ وَآتُوا الزَّکَاهَ�؛ (به خاطر بیاورید هنگامى که از بنى اسراییل پیمان گرفتیم [پیمانى که سر مشق امت هاى دیگر نیز هست] جز خداوند یگانه را پرستش نکنید و نسبت به پدر و مادر و یتیمان و بینوایان نیکى کنید و به مردم نیک بگویید، نمازرا برپا دارید و زکاترا بپردازید).(5)
گفتنى است که پنج دستور انسانى مربوط به حقوق بشر را در کنار دو برنامه که از مهم ترین برنامه هاى اسلامدر زمینه اعتقاد و عمل است ـ یعنى توحیدو نمازـ قرار داده است.(6)

پی نوشت:(1). سوره مائده، آيه 32.(2). سوره مائده، آيه 8.(3). سوره نساء، آيه 135.(4). سوره نساء، آيه 127.(5). سوره بقره، آيه 83.